چند پیشنهاد برای این روزهای سخت

روزهای سختی بر ایران عزیزمان می‌گذرد. مستقل از جهت‌گیری‌های مختلف سیاسی‌مان بیایید چراغ منطق را زنده نگه‌داریم. من در چنین موقعیت‌هایی که لبریز از “نمی‌دانیم” است، پناه می‌برم به “می‌دانیم”های اندکی که می‌شناسم. مثلاً؟

پیشنهاد اول: به این لینک بروید و یک بازی جالب را انجام دهید: بازی خرد و جنون جمعی! دوست عزیزم حامد سیدعلایی زحمت ترجمه‌اش را کشیده و به صورت سر راست و راحت می‌تواند یک مکانیزم مهم اجتماعی را به ما بیاموزد. چیزی که دانشمندان شبکه به ما می‌آموزند.

پیشنهاد دوم: به این لینک بروید و متن محمدرضا شعبانعلی را بخوانید: منظور از خطای سیستمی چیست؟

افکارسنحی مقصرین سقوط

پیشنهاد سوم: بیایید مراکز افکارسنجی را برای اطلاع از دیدگاه‌های مردم جدی بگیریم. نمونه‌اش ایسپا و دیتاک. دیتاک داده‌‌های کلان شبکه‌های اجتماعی نظیر اینستا و تلگرام را رصد کرده و نشان داده که اکثریت بازخوردها در شبکه‌های اجتماعی طی یک هفته‌ی گذشته ابتدا خشم از شهادت سردار سلیمانی، سپس خوشحالی از حمله ایران به مواضع آمریکا در عراق و سپس خشم از نظام به دلیل عدم صداقت در مورد سقوط هواپیمای مسافربری بوده است. نمایش بررسی‌هایشان را می‌توانید در صفحه اینستاگرامشان ببینید. چون ظاهراَ برخی موارد را در سایتشان هم نگذاشته‌اند.

عمل به احتیاط

خبر تکراری بود: اشتباهی به خودی‌ها شلیک کردیم!
مگر صبح تا شب در این کشور مشغول همین کار نیستید؟ می‌گویید اپراتور ده ثانیه وقت داشت که تصمیم بگیرد بزند یا نزند. و زد! بیایید بپرسیم اپراتور چرا چنین تصمیمی گرفت؟ چون می‌دانست در این کشور، جریمه‌ی نزدن کروز آمریکا بسیار سنگین‌تر از جریمه‌ی زدن هواپیمای خودی است!
این واقعیتی است که در بسیاری از سیاست‌های کشور ما جریان دارد.
اپراتور یک روز شک می‌کند که فلان منتقد سیاسی را دستگیر کنیم یا نه؟ بعد با خودش می‌گوید اگر جاسوس باشد و دستگیرش نکنم، فاتحه‌ام خوانده است. اما اگر بی‌گناه باشد و اشتباهی دستگیرش کنم، خیالم راحت است که مقامات بالا پشت من خواهند بود.
به همین دلیل است که در آن ده ثانیه‌ها، اپراتورهای این کشور، همیشه به خیال خودشان “عمل به احتیاط” می‌کنند.
ما نویسنده‌ها عادت داریم به اینکه با شور و هیجان مطلبی بنویسیم و یک ناظر و سانسورچی، “بنا بر احتیاط” بگوید این مطلب نباید چاپ شود. چرا؟ چون ده درصد احتمال دارد که مضر باشد! اما کسی نمی‌گوید که اگر ده درصد احتمال می‌دهی این مطلب مفید باشد، جلوگیری از چاپ آن خیانت است.
اپراتور می‌گوید این مطلب حذف شود! اپراتور می‌گوید این کتاب چاپ نشود! این شبکه‌ی اجتماعی فیلتر شود! این آدم دستگیر شود! این استاد دانشگاه اخراج شود! فلانی رد صلاحیت شود! به این شیء مشکوک شلیک شود! و …
در اکثر موارد هم هیچ‌وقت به روی خودمان نمی‌آوریم که کار غلطی اتفاق افتاده. اگر هم کار بیخ پیدا کند، می‌گوییم: خطای انسانی اپراتور بود!
من ولی با اپراتورهای بیچاره کاری ندارم. با آن کسانی کار دارم که باعث شده‌اند اپراتورها در این کشور چنین ذهنیتی بیابند.
نشنیده‌اید که: بهتر است ده گناه‌کار آزاد باشند، اما یک بی‌گناه زندانی نشود!
پس چطور نمی‌اندیشید که:
بهتر است ده کروز آمریکایی به شهر حمله کنند، اما یک هواپیمای مسافربری سرنگون نشود.
بهتر است ده جاسوس در جامعه آزاد باشند و جاسوسی کنند، اما یک بی‌گناه به اتهام جاسوسی دستگیر نشود.
بهتر است ده کتاب گمراه‌کننده در کشور منتشر و پخش شود، اما بنابر احتیاط جلوی یک کتاب مفید گرفته نشود.